بهرهوری بهعنوان یکی از مسیرهای اصلی ایجاد رشد اقتصادی بهدلیل شرایط خاص کشور و محدودیت در سرمایهگذاری و تزریق منابع جدید در شرایط امروزِ میهن عزیزمان ایران، در اولویت اهمّیت و توجّه قراردارد. وضعیت نامناسب بهرهوری و اتلاف بالای منابعطبیعی و غیرطبیعی، امروزه مورداتفاق و اجماع تمامی دلسوزان این مرز و بوم بوده و چارهاندیشی برای رفع آن، مسئولیت و وظیفهای همگانی است.
بهرهوری پایین در کشور، امروزه بیش از هر زمانی چالش ایجادنموده و اثرات نامطلوب خود را در زندگی روزمره مردم نمایان ساخته و علیرغم توجّه در سطوح مختلف سیاستگذاری و برنامهریزی در سالیان گذشته، ارتقای وضعیت آن نیازمند عزم و همراهی جدّی همة ذینفعان است. در حالیکه در سطح کلان کشور و در قالب برنامة ششم توسعه نسبت به برنامههای قبلی کشور توجّه ویژهای به این موضوعشده و در قوانین بودجه دو سال اخیر نیز ضمانتهای اجرایی بیشتری به ترتیب در سطح دستگاههای ملی و استانی برای آن درنظر گرفتهشده، بهنظر میرسد زمان اقدام مؤثّر عملی به این موضوع در سطح خُرد یعنی در تکتک سازمانها فرارسیده و امیداست با بهرهگیری از دانش بهروز و متناسب با شرایط بومی کشور، عقب افتادگیهای چندین ساله در این زمینه برطرف گردیده و شاهد تحقّق هدفگذاریهای انجامشده در این زمینه در سطح کشور باشیم.
اهمّیت ذاتی و همیشگی بهرهوری در اقتصاد و مدیریت، در کنار هدفگذاریهای چالشی سالهای اخیر کشورمان در زمینه ارتقای بهرهوری و سهم آن از رشد اقتصادی، ضرورت توسعۀ مدلی بومی برای سازمانهای ایرانی در این عرصه را مورد تأیید قرار میدهد؛ علاوه بر آنکه نبود سوابق پژوهشی معتبر در زمینۀ نگاه جامع و یکپارچه به «نظام مدیریت بهرهوری» و تبیین گام به گام مراحل آن چنین ضرورتی را به صورت مضاعف جلوه گر می سازد. از این رو «شرکت سامان آوران توسعه» که در زمره شرکت های تأیید صلاحیتشده از سوی «سازمان ملی بهرهوری» و دارای پیشینۀ پژوهشی-اجرایی شناخته شده در عرصۀ مشاورۀ بهرهوری محسوب می شود، ضمن تشکیل گروه کاری منسجمی متشکل از متخصّصان علمی و عملی، تلاش برای توسعه و کاربست مدلی ایرانی بهمنظور سنجش بلوغ بنگاه های تولیدی و خدماتی در استقرار و بهره برداری از نظام مدیریت بهرهوری را آغاز کردهاست.
حاصل این همّت گروهی که از خردادماه 1400 شروعشده، مدلی است که با عنوان اختصاری «iMAPS » یا «مدل ایرانی سنجش بلوغ نظام مدیریت بهرهوری» برای بهره برداری در سطح سازمانی (نه سطوح جغرافیایی مانند شهر یا استان) معرفی می شود و در تمامی سازمانهای ایرانی علاقه مند یا مکلف به استقرار نظام مدیریت بهرهوری در بخش های خصوصی و عمومی با ماهیت تولیدی یا خدماتی در هر مقیاس (از کوچک تا بزرگ) شامل بنگاه های اقتصادی، مؤسسات اجتماعی، نهادهای عمومی، دستگاه های اجرایی، شرکت های دولتی یا خصوصی یا تعاونی، دانشگاه ها، بیمارستانها، کارخانجات و ... قابل پیاده سازی است. این مدل به عنوان یک فناوری نرم و بومی در حوزه مدیریت، الگویی برای راهنمایی و ارزیابی سازمانهای کشورمان در زمینه چگونگی استقرار، فعّال سازی و بهره برداری از نظام جامع مدیریت بهرهوری، متناسب با مقتضیات جامعه امروز ایران (بهویژه انتظارات و برنامه های مراجعی از جمله سازمان ملی بهرهوری) است. به عبارت دیگر، تمرکز این مدل بر مفهوم «بلوغ» باعث شدهاست که از یک سو بتوان از آن برای سنجش موفقیت سازمانها (مثلاً در اجرای تکالیف قانونی ناظر بر بهرهوری) استفاده نمود و ازطرفدیگر، امکان بهره گیری از آن به عنوان راهنمای عملی برای ارتقای کیفیت نظام مدیریت بهرهوری وجود داشتهباشد. اين مدل که با اين سبک و سياق، در کشور تقريباً بيمانند است؛ وجوه تمايز و ویژگیهای متعدّدی به شرح زیر دارد:
• نگاه نظاممند، جامع، تحلیلی و تخصّصی به بهرهوری
• تحلیل همزمانِ عوامل درونسازمانی و آثار برونسازمانی
• تمرکز بر سطح بنگاه و ارائة تحلیل کلّی در سطوح بالاتر
• رویکرد تخصّصی و منحصربهفرد به بهرهوری و تمرکز بر نظام مدیریت بهرهوری به عنوان ضمانت پایدار ِبهرهوری
• مبتنی بر اسناد حقوقی ایران و یافتههای علمی جهانی
• رویکرد بلوغ (سنجش بههمراه طرّاحی نقشةراه)
بدینترتیب در سطح خُرد، مسئولان و مروّجان بهرهوری و البته مشاوران تخصصی این حوزه می توانند از مدل «iMAPS» در اجرای هرچه دقیق تر وظایف خود بهره برداری کنند؛ در سطح میانه، مسئولان ارشد بنگاه های تولیدی و خدماتی کشورمان قادرند از این ظرفیت علمی برای آسیب شناسی و تحلیل موقعیت خویش در ارزیابی های ناظر بر بهرهوری کمک بگیرند؛ و در سطح کلان، مراجعی از قبیل سازمان ملی بهرهوری با استفاده از این مدل خواهندتوانست تحلیلی نسبتاً جامع و همه جانبه نسبت به شرایط سازمانهای ایرانی در موضوع بهرهوری حاصل آورند؛ علاوه بر آنکه دستاوردهای جانبی از قبیل ایجاد بانک اطلاعات روزآمد از داده های نظام مدیریت بهرهوری کشور، توسعۀ رقابت های سازنده میان سازمانها در مسیر چالشی بهرهوری، ترویج فرهنگ دوستدار بهرهوری، گفتمان سازی عمومی بهرهوری، ارتقای دانش تخصصی این رشته و ... نیز قابلدستیابی خواهدبود. این کاربردها را می توان به صورت خلاصه به شرح زیر بیان نمود:
• ابزاری برای خودارزیابی بلوغ نظام مدیریت بهرهوری
• مدلی برای آموزش نظام مدیریت بهرهوری
• راهنمایی برای توسعه مسیر بلوغ نظام مدیریت بهرهوری
• پایگاهی برای مقایسه زمانی دورن واحدی و بین واحدی
• شبکه ای برای برقراری تعاملات میان ذینفعان
• ایجاد بانک اطلاعات بهرهوری کشور
لازم به ذکر است که گسترش این مدل مورد حمایت استانداری و سازمان مدیریت و برنامه ریزی یزد قرار گرفته و ارزیابی ده سازمان در بخش دولتی و خصوصی بر اساس این مدل در حال انجام است.
با توجه به قابلیت های مدل، اخذ مجوز، راه اندازی جایزه ملی iMAPS و برگزاری اولین دوره آن در سال جاری در دستور کار شرکت و مورد حمایت این سازمان است. برگزاری جایزه ملی می تواند مزایای زیر را به همراه داشته باشد:
• گفتمانسازی مفهوم بهرهوری در کشور
• ایجاد رقابت سالم در ارتقای بهرهوری در کشور
• شناسایی استعدادها و برترینهای بهرهوری کشور
• ایجاد امکان الگوبرداری تجارب موفق بهرهوری
• به اشتراکگذاری تجربیات بهرهوری
• ایجاد مرکز بهینه کاوی بهره وری ایران
• تحلیل دادههای بهرهوری کشور
• ایجاد دانش بومی بهرهوری
تالیف: عباس زارع بنادکوکی؛ مدیرعامل سامان آوران توسعه، ایده پرداز و عضو تیم طراحی و توسعه iMAPS