• samanavaranco@gmail.com

  • شماره تماس : 37265400−035

  • ساعت کاری : 7:30 الی 15:00

بلاگ

مطالب علمی، گزارشات بین المللی و تحلیل های کارشناسی در حوزه های تخصصی سامان آوران توسعه

آینده های بهره وری ایران در پایان سال 1401

تردیدی نیست که تعیین شعار محوری سال 1401 از سوی مقام معظم رهبری با موضوع «تولید دانش بنیان و اشتغال آفرین» بر پدیدۀ بهره وری نیز تأثیرگذار خواهد بود. به نظر می رسد آینده های باورپذیر از بهره وری کشور در پایان این سال را بتوان بر اساس میزان موفقیت مسئولان اقتصادی جامعه در تحقق دو ویژگی دانش بنیانی و اشتغال زایی فرایند تولید در کشور در چهار سناریو تصویرسازی نمود.

pic f

تپش: نخستین پیش بینی از وضعیت بهره وری نظام تولید زمانی رخ می دهد که هر دو خصوصیت دانش بنیانی و اشتغال آفرینی تولید در کشور با موفقیت تأمین شود. در این صورت، از یک سو به سبب رونق فعالیتهای دانش بنیان (از قبیل تحقیق و توسعه، نوآوری، ارتقای فناوری و...) میزان ارزش افزوده حاصل از تولید در کشور به نحوی قابل ملاحظه و بنیادین افزایش می یابد که تأثیری جهشی بر رشد بهره وری بخش تولید خواهد داشت، اما از سوی دیگر، رشد تعداد شاغلان این بخش، بهره وری نیروی کار را به صورتی ملایم کاهش خواهد داد. از لحاظ زمانی چنین پیش بینی می شود که ابتدا آثار منفی ناشی از افزایش تعداد شاغلان بر بهره وری مشاهده می شود و در ادامه، موجی از جهش بهره وری (ناشی از دانش بنیانی) پدیدار خواهد شد؛ در ادامه نیز رشد مستمر کمّیت نیروی کار، جهش بهره وری را تا حدی خنثی می کند. این حالت رفت و برگشتی در شاخصهای بهره وری بخش تولید را می توان به «تپش در بهره وری» تشبیه کرد.


ریزش: در صورتی که تنها ویژگی اشتغال آفرینی تولید به صورت جدی و موفقیت آمیز دنبال شود، افت محسوس در شاخص بهره وری نیروی انسانی رخ خواهد داد؛ چراکه تمرکز صرف بر جذب نیروی کار جدید از طریق تأسیس واحدهای تولیدی جدید، بدون برنامه ریزی برای رشد بهره وری واحدهای فعال کنونی، در مجموع، منجر به کاهش بهره وری بخش تولید خواهد شد. از طرف دیگر، ناموفقیت در دانش بنیان کردن نظام تولید نیز امید به رشد بهره وری را زایل می کند. چنین شرایطی را می توان «ریزش بهره وری» در بخش تولید نامید.


تنش: اگر هیچکدام از اهداف مسئولان بخش تولید جامعه در زمینه تحقق شعار سال، محقق نشود؛ یعنی نه اشتغال زایی قابل توجهی صورت پذیرد و نه پیشرفتی در دانش بنیان کردن فرایند تولید رخ بدهد، شاخصهای بهره وری دچار نوعی سکون همراه با تنش خواهد شد؛ زیرا ثبات شاخصهای بهره وری (ناشی از عدم تغییر تعداد شاغلان یا عدم ارتقای سطح فناوری و نوآوری) دچار تنشهای ناشی از عدم توفیق احتمالی در سایر ابعاد مدیریت اقتصادی بخش تولید (مانند تأمین نقدینگی، تضین کیفیت، رقابت پذیری قیمتی، بازاریابی اثربخش و...) خواهد بود.


جهش: تنها در صورتی می توان ارتقای قابل ملاحظه در شاخصهای بهره وری بخش تولید را انتظار داشت که از یک سو اهداف مسئولان اقتصادی جامعه در دانش بنیان کردن نظام تولید محقق شود و از طرف دیگر شاهد افزایش تعداد شاغلان بخش تولید نباشیم. چنین سناریویی را باید مطلوبترین چشم انداز برای سامان بهره وری بخش تولید جامعه دانست که در آن بهبود شاخصهای بهره وری نه به صورت تدریجی و ملایم، بلکه با الگویی نمایی مورد انتظار است. این جهش بهره وری ناشی از تزریق نوآوری و فناوری نوین به سامانه های موجود مدیریت تولید خواهد بود.

با توجه به سابقه ای که از مسئولان اقتصادی کشور طی سالهای اخیر در تحقق اهداف تبیین شده در شعارهای سالانه سراغ داریم، کدام آینده از این سناریوهای چهارگانه برای شاخصهای بهره وری بخش تولید، محتمل تر است؟

 

تالیف: هدایت کارگر شورکی