بخشنامه بودجه سال 1401، در تاریخ 19/7/1400 با امضای رئیس محترم جمهور، ابلاغ گردید.

در این بخشنامه، 4 رویکرد کلان به عنوان رویکرد کلان بودجه 1401 درنظر گرفته شده است. این چهار رویکرد عبارتنداز:
1- رشد اقتصادی با تمرکز بر ارتقای بهره وری
2- ثبات اقتصادی
3- عدالت محوری
4- تغییر ساختار بودجه و تامین مالی اقتصاد
در بخشنامه بودجه، هدفگذاری برای رشد اقتصادی، 8 درصد می باشد. بدیهی است که این میزان رشد اقتصادی یک هدف بلندپروازانه و البته جذاب است که در شرایطی که اولاً در شرایط فعلی، عدد رشد اقتصادی واقعی بسیار کمتر از میزان هدف گذاری برای سال آینده بوده و دوماً اینکه دولت با چالش تامین منابع روبرو می باشد، این میزان رشد نیاز به تلاش بسیار زیادی دارد.
رشد اقتصادی از دو مسیر قابل تحقق است. مسیر اول، سرمایه گذاری و ایجاد ظرفیت های جدید در اقتصاد کشور است و مسیر دوم، ایجاد خروجی ها و دستاوردهای بهتر و بالاتر از ظرفیت های موجود در اقتصاد. مسیر اول با توجه به شرایط کشور، مسیر بسیار دشواری بوده و محدودیت های جدی دولت در این زمینه به گونه ایست که امکان تزریق منابع و ایجاد ظرفیت های جدید در اقتصاد را دشوار نموده و لااقل نمی توان رشد زیادی در تناسب با هدفگذاری انجام شده برای آن متصور بود. بنابراین می توان گفت که هدف گذاری انجام شده الزاماً از توجه ویژه به مسیر دوم قابل تحقق است. یعنی رشد اقتصادی از محل افزایش بهره وری ظرفیت های موجود در اقتصاد کشور.
بهره وری در شرایط موجود اقتصادی کشور یعنی بهینه ترین ترکیب نسبت ستانده به داده. اهمیت موضوع بهره وری در رشد اقتصادی برای دولت حداقل از دومنظر قابل بررسی است.
اول اینکه دولت خود باید بهره ور شود. در هرصورت بسیاری از امور در کشور وابسته به دولت بوده و دولت می بایست بهره وری خود را ارتقا دهد تا بهترین ترکیب ستانده به داده در سطح دستگاه های اجرایی، شرکت های دولتی، نهادهای عمومی و ... شکل بگیرد. این مهم سال هاست که آرزوی دلسوزان است و البته در قانون برنامه ششم توسعه در کشور در قالب ماده 5 این تکلیف مصوب گردیده و در قوانین بودجه 1399 و 1400 هم در سطح دستگاه های ملی و استانی الزام و دارای ضمانت اجرایی بیشتری شده منتهی دستاورد آن خیلی قابل ذکر نمی باشد.
دومین وجه اهمیت بهره وری در دولت، به نقش دولت در کمک به بهره ورتر شدنِ غیرِدولت شامل بنگاه های اقتصادی و غیر اقتصادی و سایر نقش آفرینان در حوزه های مختلف کشور می باشد. این موضوع نیز در سال های گذشته بسیار در قالب برنامه های مختلف در دستور کار بوده که علی رغم دستاوردهای ارزشمندی که داشته، در مجموع با آنچه می توانسته بشود، فاصله زیادی دارد.
بنابراین می توان گفت که بهره وری به عنوان یک رویکرد از رویکردهای چهارگانه در بخشنامه بودجه هم بسیار مهم و هم تحقق آن بسیار دشوار است. نکته مهمتر اینکه تحقق این موضوع، وابستگی شدیدی به سه رویکرد دیگر از چهار رویکرد اصلی بخشنامه بودجه دارد که در مطلب بعدی به آن می پردازم.
*مولف: عباس زارع بنادکوکی