در راستای آشنایی با طبقه بندی مشاغل، در بخش اول، در خصوص شرایط لازم برای طبقه بندی مشاغل، اهداف كلي طبقه بندي مشاغل، موارد قانونـی مرتبط با طبـقه بندی مشـاغل و روش مصوب رسمي وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي مطالبی ارائه شد. در بخش دوم، راجع به دفاتر مشاوره فني طبقه بندي مشاغل و شرایط تاسیس آنها، كمیته هاي دائمي طبقه بندي مشاغل و وظایف آنها، نمودار سازمانی و همگن و غني سازي مشاغل توضیحاتی آورده شد.
در این مطلب سعی میگردد به بیان مطالبی راجع به تهیه فهرست مشاغل و پست ها، تهيه شناسنامه شغل و انواع روش های جمع آوري اطلاعات برای آن ارائه می گردد.
فهرست مشاغل و پست ها
همانطور که در مطالب قبلی گفته شد اولین گام جهت طبقه بندی مشاغل، ترسیم نمودار سازمانی می باشد در گام دوم به همگن سازی مشاغل پرداخته می شود. گام بعدی تهیه فهرست مشاغل و پست ها می باشد. برای این کار باید به نمودار سازمانی و نتایج همگن سازی توجه نمود و بر اساس آنها فهرست مربوطه تهیه شود. مواردی که در این فهرست ذکر می گردد عبارتند از:
• عنوان شغل
• سطح (طبقه)
• شرایط احراز
تحصیل
تجربه
• گروه
• پست های تخصیص داده شده
باید توجه شود تا حد امکان باید پست هایی که شرایط همگن سازی را دارند در یک شغل قرار بگیرند و تشخیص پست و شغل از هم و تهیه دقیق و درست این لیست بسیار مهم بوده و چنانچه این کار به درستی صورت نگیرد در مراحل بعدی، طبقه بندی مشاغل با مشکل مواجه خواهد شد.
انواع روش های جمع آوري اطلاعات
در جمع آوري اطلاعات لازم براي ارزيابي شغل و تهيه شناسنامه شغل عموماً سه روش متداول است:
1) مشاهده
2) مصاحبه
3) پرسشنامه
با توجه به شرایط حاکم بر کار می توان از یک یا چند روش فوق استفاده نمود.
تهیه شناسنامه شغل
يكي ديگر از اهداف و نتايج جمع آوري و تجزيه و تحليل اطلاعات شغلي تهيه شناسنامه شغل است. شناسنامه شغل كه جزء مدارك و مستندات طرح طبقه بندي مشاغل است سندي است كه حاوي كليه اطلاعات لازم درباره شغل بوده و يافته هاي زير در آن مندرج است:
• عنوان شغل، كه يك لفظ توصيفي است و با استفاده از عناوين متداول و متعارف انتخاب مي شود.
• تعريف شغل، كه شماي كلي از وظايف و مسئوليت هاي شغل را به دست مي دهد و احياناً جايگاه آنرا در سلسله مراتب سازماني معرفي مي كند
• شرايط احراز شغل، كه شرايط لازم براي تصدي شغل شامل تحصیل و تجربه است.
• شرح وظايف شغل به صورت جاري (مستمر) و ادواري (هفتگي، ماهانه و سالانه و ...) مي باشند. نکته قابل ذکر این است که برای کلیه پست ها به صورت جداگانه شرح وظایف تهیه می شود و در تهیه شناسنامه شغل چکیده ای از وظایف کلیه پست های آن شغل آورده می شود.
• شرح مهارت ها و توانايي هاي مورد نیاز براي تصدي شغل، كه علاوه بر شرايط احراز بصورت شروط ثانويه براي تصدي شغل پيش بيني شوند. در صورت تعيين اين مهارت ها توسط سازمان آموزش فني و حرفه اي، از استانداردهاي سازمان مزبور استفاده شده و در غير اين صورت با رعايت توصيه ها و راهنمايي هاي اداره كل روابط كار و جبران، توسط كارشناس (طراح) و با همكاري مديريت واحد ذيربط و كميته طبقه بندي مشاغل تهيه مي شوند. اين شرح مهارت ها و توانايي ها در صورتيكه كارشناسانه تهيه شده باشند بعداً مي توانند ملاك عمل بسيار خوبي براي مديريت در زمينه هاي ارتقاء، استخدام و برنامه ريزي هاي آموزشي قرار گيرد. لازم به ذکر است مهارت ها و توانایی ها در قالب دو دسته "شرح مهارت عمومی و مشترک طبقات شغل" و "شرح مهارت خاص طبقات 2 و بالاتر" به تفکیک طبقات آورده می شود
• گروه شغل، كه بيانگر سطح ارزشي شغل در مقايسه با ديگر مشاغل است. گروه شغل از فهرست تخصيص امتيازات كه حاصل ارزيابي مشاغل است بدست مي آيد.
شناسنامه شغل حاصل مطالعه و طراحي شغل است، مندرجات يك شناسنامه شغل نمود عيني طراحي شغل و ارزيابي آن است.
در مطلب بعدی به معرفی روش امتيازي به عنوان یکی از روش هاي رایج و مورد تایید معاونت روابط کار جهت تهيه طرح هاي طبقه بندي مشاغل پرداخته می شود.
*گردآوری: رضیه میرجلیلی