اصولا سازماندهی صحیح که از پایه های اصلی مدیریت است به طبقه بندی مشاغل متکی است. ساخت عقلایی سازمان، منطقی بودن سلسه مراتب اختیارات، تعیین و تفویض اختیارات و مسئولیت ها، امکان اعمال کنترل چه مالی و چه سازمانی که لازمه اش در دست داشتن ضابطه و استانداردهای معین است، همه و همه لزوم طبقه‌بندی مشاغل را ضروری می سازد.

شرایط لازم برای طبقه بندی مشاغل
• بايد محيط و طرز تفكر سالمي وجود داشته باشد و افراد سعي كنند انسانيت و عدالت را رعايت نمايند .
• بايد سيستمي از الفاظ و اصطلاحات جهت تشريح وظايف مشاغل بوجود آورد.
• مديران بايد كارها را تقسيم و بين رتبه ها و وظايف افرادي كه مسئول انجام كارهاي مختلف مي شوند فرق قائل شوند.
• فقط پس از ايجاد تشكيلات بايد افراد به مشاغل گمارده شوند.
• گزارش هاي افراد شاغل بايد مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرد.
• حسن انجام كار يا سوء انجام كار بايد معين گردد و برحسب آن شاغل تشويق يا تنبيه گردد.

اهداف كلي طبقه بندي مشاغل
• سپردن كار به كاردان
• پرداخت مزد عادلانه و مساوي براي كار مشابه در شرايط كاري يكسان
• ايجاد نظم و هماهنگي و سرعت عمل در اداره امور استخدام كاركنان و كمك به مديريت در حل مسائل
• رعايت شرايط احراز شغل، مرتبط با وظايف و مسئوليت ها
• يكنواخت نمودن مزد شغل كليه شاغلين يك گروه شغلي در چهار چوب يك جدول مزد
• پيشگيري از اعمال نظرهاي شخصي احتمالي سرپرستان و مديران
• كاهش شكايات و نارضايتي ها و جلوگيري از تضعيف روحيه كاركنان از طريق رفع تبعيض بين آنان با تعيين مزد شغل يكسان براي مشاغل هم گروه (مزد مساوي در برابر كار مساوي در شرايط كار مشابه)
• رفع سوء تفاهمات بين كاركنان و سرپرستان از طريق مشخص نمودن خطوط اختيار و مسئوليت
• كمك به كارگزيني جهت برآورد ميزان و نوع احتياجات پرسنلي در سال هاي آينده
• بهبود روابط في مابين كاركنان و مسئولين سازمان با مشخص شدن وظايف و حدود اختيارات و مسئوليت هاي طرفين
• كمك به تهيه بودجه پرسنلي با توجه به تسهيل پيش بيني و محاسبه هزينه مشاغل مورد لزوم

ارزشیابي مشاغل به روش امتیازي (مصوب رسمي وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي)
در روش امتيازي ابتدا مشاغل سازمان مورد مطالعه واقع و بر اساس اطلاعات جمع آوري شوده در خصوص مشاغل و تجزيه و تحليل اين اطلاعات عوامل تشكيل دهنده مشاغل مشخص مي گردد. پس از شناخت عوامل فوق براي هر عامل (باتوجه به اهميت و ارزش آن) امتيازي در نظر گرفته شده و سپس مجموع امتيازاتي كه هر شغل از عوامل مختلف كسب مي كند ارزش آن شغل را نسبت به ساير مشاغل تعيين مي كند.

موارد قانونـی مرتبط با طبـقه بندی مشـاغل
 ماده6 :بر اساس بند چهار اصل چهل و سوم و بند شش اصل دوم و اصول نوزدهم، بيستم و بيست و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران اجبار افراد به كار معيني و بهره كشي از ديگري ممنوع و مردم از هر قوم و قبيله اي كه باشند از حقوق مساوي برخوردارند رنگ و نژاد و زبان و مانند اينها سبب امتياز نخواهد بود و همه افراد اعم از زن و مرد يكسان در حمايت قانون قرار دارند، هركس حق دارد شغلي را كه به آن مايل است و مخالف اسلام و مصالح عمومي و حقوقي ديگران نيست برگزيند.
 ماده9: در مورد صحت قراردادهاي كار بحث مي كند. براي صحت قرارداد كار در زمان بستن قرارداد رعايت شرايط ذيل الزامي است:
الف- مشروعيت مورد قرارداد
ب- معين بود موضوع قرارداد
ج- عدم ممنوعيت قانوني و شرعي طرفين در تصرف اموال يا انجام كار مورد نظر
 ماده10: قرارداد کار علاوه بر مشخصات دقیق طرفین، باید حاوی موارد ذیل باشد:
الف- نوع کار یا حرفه یا وظیفه ای که کارگر باید به آن اشتغال یابد
ب- حقوق یا مزد مبنا و لواحق آن
ج- ساعات کار، تعطیلات و مرخصی ها
د- محل انجام کار
ه- تاریخ انعقاد قرارداد
و- مدت قرارداد، چنانچه برای کار مدت معین باشد
ز- موارد دیگری که عرف و عادت شغل یا محل ایجاب نماید.
قراردادهاي كار به دو صورت می باشند:
الف- قرارداد كار مدت موقت كه داراي ابتدا و انتها مي باشد.
ب- قرارداد كار دائم كه ابتدا دارد و انتها به هر دليل در آن قيد نشده است.
 ماده 21: قرارداد كار به يكي از طرق زير خاتمه مي يابد:
الف- فوت كارگر
ب- بازنشستگي كارگر
ج- از كار افتادگي كلي كارگر
د- انقضا مدت در قراردادهاي كار با مدت موقت و عدم تجديد صريح يا ضمني آن
ه- پايان كار در قراردادهايي كه مربوط به كار معين است.
و- استعفا كارگر
ز- فسخ قرارداد به نحوي كه در متن قرارداد (منطبق با قانون كار) پيش بيني شده است
ح- تغيير ساختار توليد
 ماده 35: مزد عبارت است از وجوه نقدي يا غير نقدي و يا مجموع آنها كه در مقابل انجام كار به كارگر پرداخت مي شود.
 ماده 36: مزد ثابت، عبارت است از مجموع مزد شغل و مزاياي ثابت پرداختي به تبع شغل.
تبصره1: در كارگاه هايي كه داراي طرح طبقه بندي و ارزيابي مشاغل نيستند منظور از مزاياي ثابت پرداختي به تبع شغل، مزايايي است كه بر حسب ماهيت شغل يا محيط كار و براي ترميم مزد در ساعات عادي كار پرداخت مي گردد از قبيل مزاياي سختي كار، مزاياي سرپرستي ، فوق العاده شغل و غيره.
تبصره 2:مزد مبنا، در كارگاه هايي كه طرح طبقه بندي مشاغل به مرحله اجرا درآمده است مزد گروه و پايه، مزد مبنا را تشكيل مي دهد.
 ماده 38: يكي از اصول حقوق كار پرداخت مساوي در مقابل كار مساوي است. اين ماده هرگونه تبعيض در پرداخت مزد بر حسب سن، نژاد، قوميت، اعتقادات سياسي و مذهبي را ممنوع ساخته است.
 ماده41:حداقل مزد سالي يكبار توسط شوراي عالي كار تعيين مي گردد.
 ماده42:حداقل مزد موضع ماده 4۱ منحصراً بايد نقدي پرداخت شود.
 ماده48: به منظور جلوگيري از بهره كشي از كار ديگران وزارت كار و امور اجتماعي موظف است نظام ارزشيابي و طبقه بندي شاغل را با استفاده از استاندارد مشاغل و عرف مشاغل كارگري در كشور تهيه و به مرحله اجرا در آورد.
 ماده49:در مورد تشكيل كميته طبقه بندي مشاغل توضيح مي دهد.
 ماده50: ضمانت اجراي طبقه بندي مشاغل و چگونگي برخورد قانون با كارفرماياني كه با داشتن حد نصاب كارگر طبقه بندي نمي نمايد توضيح مي دهد.

در مطلب بعدی راجع به دفاتر مشاوره فني طبقه بندي مشاغل و شرایط تاسیس آنها، كمیته هاي دائمي طبقه بندي مشاغل و وظایف آنها، نمودار سازمانی و همگن و غني سازي مشاغل مطالبی ارائه می گردد.

* گردآوری: رضیه میرجلیلی